Over schrijvers en boeken, De Tweede Wereldoorlog en de literatuur, vertalen en meer. Hier is een link te vinden naar een essay over Opwaaiende zomerjurken, het cultboek van Oek de Jong. Gepubliceerd in Een klievende roman. Ook een essay over W.G. Sebald als ‘Engelse’ schrijver.
W.G. SEBALD als Engelse schijver in het Duits Lees verder
OEK DE JONG Weg met alles Opwaaiende zomerjurken 30 jaar later Lees verder
Voor De Standaard en de Nieuwe Liefde interviewde ik de Bulgaars-Duitse schrijver Ilija Trojanow over zijn engagement, zijn verleden, zijn boeken, zijn toekomstidealen.
Ilija Trojanow op bezoek in Brussel FOTO Maarten Albrecht
ILIJA TROJANOW (1965) is een globetrotter pur sang. Hij ontvluchtte als kind met zijn ouders het communistische bewind in Bulgarije, leefde een poos in een asielzoekerscentrum in Italië, daarna in Duitsland, en ging vervolgens in Nairobi, Kenia naar school. Een interview over engagement, bestsellers, politiek, smeltende ijskappen, Moby Dick en Arnon Grunberg.
Publicatie: De Standaard, de Nieuwe Liefde
ALS JE ZIEK BENT GEWEEST, ook na een weekje griep of na een ziekenhuisopname, dan kan er iets veranderen in je zintuigelijke waarneming waardoor je huid extra gevoelig lijkt. Soms lijkt het zelfs alsof je vervellen gaat, en soms is het ook alsof je smaak net zo gevoelig wordt als je onbeschermde huid. Een tomaat heeft ineens iets bitters, en heel kouds, in je overgevoelige mond. Een rijstkorrel voelt scherp als een steentje.
Een prachtig verhaal van Mercè Rodoreda, een Catalaanse schrijfster van ontroerende vrouwenportretten, gaat over zo’n overgevoelige huid. Het is een verhaal over Jonas in de Wallevis (die vannacht gevangen is, zing je er automatisch in je hoofd achteraan). Een jonge visser is opgeslokt door een walvis. Tot zijn verbazing blijft hij in leven in de maag van het dier. Hij probeert te ontsnappen en door de baleinen in de bek van de walvis naar buiten te zwemmen, maar dat is tevergeefs. Hij verzet zich tegen zijn gevangenschap, zwemt tegen de slokbewegingen van het gigantische dier in, vecht tegen zijn lot. Het helpt niet. Pas als hij zich ‘overgeeft’ en meegaat met de etenstijden en de stroom van de walvis, vindt hij weer een levensritme. Jarenlang leeft hij zo zijn leven. En dan wordt hij toch ineens uitgespoten en spoelt aan op een strand. De mensen in het vissersdorp die hem vinden noemen hem ‘de mossel’ omdat hij door zijn verblijf in de walvis helemaal bedekt is met een extra huid van parelmoer. Hij glanst.
De nonnen in het dorp willen hem helpen door met een hamertje zachtjes de parelmoerlaag van hem af te bikken. De pijn is verschrikkelijk, zijn hele huid is onherstelbaar overgevoelig. Hoewel er wat van de glans achterblijft, kan hij uiteindelijk toch weer door het leven als mens in plaats van schaaldier. Om dan tot de ontdekking te komen dat niemand hem verder helpen wil om weer een plek in te nemen in de maatschappij. En dat hij misschien wel beter af was in zijn walvis, ‘mijn Cristina’, zoals hij haar liefdevol noemt.
Als je eenmaal een huid van parelmoer hebt, ben en blijf je de mossel van het dorp.
Wat de jonge visser meemaakte is een archetypisch verhaal over crisis en verandering; een modern sprookje. Bij Grimm of Anderson moeten de helden ook altijd ergens doorheen, door een donkere grot, over zeven hoge bergen, of door een periode van armoede en honger. Ik ken een huisdokter die eigenaardig advies heeft bij een burn-out: alleen nog maar kinderboeken lezen. Hij raadt in zulke gevallen Brief aan de koning aan! Een sprookjesverhaal over een opdracht, de ontberingen die daaruit volgen, en uiteindelijk: de oplossing, de katharsis. Dat is het medicijn: de belofte dat je uiteindelijk uit de walvis komt, en je leven opnieuw op kunt bouwen. Met een restje parelmoer op onvermoede plekken, om je te herinneren aan je overgevoeligheid.
Maria Vlaar
‘ALS DE LITERAIRE LADY GAGA VAN DE LAGE LANDEN,’ kondigde Tom Lanoye aan in de Boekenweek rond te gaan trekken langs podia en boekhandels in Nederland en Vlaanderen. De Vlaamse schrijver Lanoye, die eerder met Sprakeloos een schitterend boek over zijn moeder schreef, heeft het Boekenweekgeschenk 2012 geschreven. Voor De Standaard deed ik verslag van de persconferentie. Zie http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=MG3KR25F
Ik schrijf artikelen over beeldende kunst, politiek, vertalen en internationale betrekkingen. Bijvoorbeeld over Thilo Sarrazin en de Bratwurst die hij verorberde op de Buchmesse in Frankfurt, over de Belgische kunstenaar Jan Fabre, over een tentoonstelling in Frankfurt van schilderijen van Max Beckmann, over taalpolitiek in Kroatië, over nationalistische cultuurpolitiek in Hongarije en nog veel meer.
In NRC Handelsblad verscheen op vrijdag 11 januari 2013 een groot artikel over de toekomst van het boekenvak, ‘Alles zal anders gaan’. Via de link http://archief.nrc.nl/?modus=l&text=maria+vlaar&hit=2&set=1&check=Y op te vragen in het archief van de krant. Hier verschijnt binnenkort mijn originele versie.
Thilo Sarrazin, auteur van Deutschland schafft sich af, werd op de Boekenbeurs in Frankfurt ingehaald als een held
http://www.groene.nl/commentaar/2010-10-12/schweinefleichfresser
Beeldende kunst
Max Beckmann, schilder in New York en Frankfurt
http://www.groene.nl/bericht/2011-12-02/max-beckmann-een-frankfurter-in-new-york
Taalpolitiek in Kroatië – over ketterse boeken, heksenjacht en wetenschap
http://www.groene.nl/2011/16/kroatie-opent-heksenjacht-tegen-zijn-eigen-taal
Literatuur
In memoriam Doeschka Meijsing
Een schrijfster van tegendraads fluweel
De Standaard 1-2-2012
Ze kon ruw en fluweelzacht zijn, in woord en daad. Fel van zich afbijten in intellectuele discussies. Sentimenteel zijn als het ging om de liefde en de literatuur. Maar altijd was haar schrijven van superieur niveau.
Gisteravond 30 januari is als gevolg van complicaties bij een operatie in haar woonplaats Amsterdam Doeschka Meijsing (1947) overleden. Ze schreef romans als 100% chemie en Over de liefde. Met die boeken groef ze diep in eigen ziel en zaligheid. Haar opvoeding, de wilde Amsterdamse jaren, haar overmatig drankgebruik: geen autobiografisch element was veilig in haar romanuniversum. In Over de liefde (2008) zette ze de microscoop op haar roerige liefdesleven, dat eindigde in een deceptie. Haar huwelijk met Xandra Schutte, nu de hoofdredactrice van het Nederlandse opinieweekblad De Groene Amsterdammer, stond op scherp toen Schutte, toen nog hoofdredactrice van Vrij Nederland, zwanger bleek van haar baas. Half januari 2012 deed Schutte het verhaal nog eens uit de doeken in een openhartig interview in De Volkskrant. Meijsing voelde zich als vrouw, minnares en geliefde zo verraden, dat ze een boek lang wanhopig van zich afbijt. Ze kon grommen en grauwen, vertederen en ontroeren. In real time, maar vooral in haar romans waarin zij de menselijke emoties niet verborg.
Meijsing was een vrouw van tegenstellingen. Euforisch gelukkig was ze met het leven, bijvoorbeeld als het ging over haar pleegzoon Samuel. ‘De schepping heeft het heel goed met ons voor,’ heette het dan. Maar na het winnen van de AKO Literatuurprijs voor Over de liefde dook zij, en dat was niet de eerste keer in haar leven, in een diepe depressie. Ze was van fluweel: zacht en gevoelig, maar ook venijnig als je haar tegen de haren in streek. Haar bitterheid betrof vooral de relatie tot haar moeder, die geportretteerd is in 100% chemie.
Meijsings moeder was een katholieke Duitse; zij voedde Doeschka en haar broer Geerten die ook een bekend schrijver is geworden, ouderwets op. Vooral Doeschka moest het ontgelden: haar opstandigheid en tegendraadsheid vielen niet in goede aarde. Ook haar seksuele geaardheid kon op afkeuring rekenen. Niet zonder ironie, omdat haar moeder ook haar ultieme vijand was, noemde Meijsing haar moeder ‘de bron van mijn schrijverschap’, en de liedjes die zij vroeger in hun huis in Haarlem zong ‘de grondtoon van alles wat ik zou schrijven’.
Meijsing studeerde Nederlandse letterkunde in de roerige jaren zestig aan de Universiteit van Amsterdam en was lerares, wetenschappelijk medewerkster en journaliste. Pas op haar vijftigste werd zij fulltime schrijfster. In 1974 debuteerde zij met de verhalenbundel De hanen. Zij hoorde bij de groep schrijvers rondom het literaire tijdschrift De Revisor: Nicolaas Matsier, Tom van Deel, Frans Kellendonk. Het ging hen meer om de verbeelding dan om de realistische weergave van de werkelijkheid. In haar latere werk staat zij zichzelf toe autobiografischer te schrijven, maar ook daarin gaat het haar altijd om het associatieve vertellen en het ‘vloeiende’ tijdverloop. De werkelijkheid binnen de roman moest de lezer overtuigen, en niet de realiteit daarachter. En dat gebeurde ook, want Meijsing werd vanaf haar boek De tweede man door een groot lezerspubliek gewaardeerd. In die roman combineert ze op superieure wijze haar ideeën over de liefde, over verwantschap, over de klassieke oudheid, de ‘Griekse beginselen’ en Italië, het land waar ze als kind al iedere zomer vakantie hield, en waar haar broer woont en altijd over schrijft. Met hem schreef ze in 2000 de dubbelroman Moord en doodslag waarin de familieverhalen, maar dan net niet waar gebeurd of zelfs verzonnen, nog eens langskomen.
Altijd met een sigaret in de ene hand en een glas in de andere hand was Doeschka Meijsing een bekende figuur in de Amsterdamse literaire wereld. Haar levensdoel was schrijven, ‘alsof elke ochtend splinternieuw is en de overblijfselen van het feest van gisteravond bijeengeveegd moeten worden in taal’, zoals zij het zegt in 100% chemie. Het laatste wat ze wilde, was het zichzelf gemakkelijk maken. Zij wrong het leven uit tot het pijn deed.
